Digitale Bibliotheek [March, 2010]

De nieuwste zoeksystemen

Breeding, Marshall.

Copyright (c) 2010 Essentials

SummaryEen van de belangrijkste ontwikkelingen in bibliotheekautomatisering van dit moment is de opkomst van geavanceerde zoeksystemen. Het gaat echter nog niet snel genoeg. Wat is de huidige stand van zaken en welke uitdagingen liggen er in het verschiet?

Het is voor bibliotheken van wezenlijk belang om informatie en diensten aan te bieden op een aantrekkelijke manier die aansluit bij de behoeften van de klant. De evolutie van webservices gaat onverminderd door en bibliotheken moeten hard werken om de ontwikkelingen bij te houden en zich staande te houden te midden van het groeiend aantal aanbieders van informatie op het web.

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt in de ontwikkeling van nieuwe bibliotheekinterfaces. In de afgelopen drie ŗ vier jaar is er hard gewerkt aan het bouwen van nieuwe tools waarmee gebruikers eenvoudiger kunnen zoeken in bibliotheekcollecties die steeds diverser en complexer zijn geworden. We hebben talloze commerciŽle en opensource-initiatieven gezien bij de ontwikkeling van nieuwe systemen op dit gebied. CommerciŽle producten zijn onder meer Encore van Innovative Interfaces, Primo van Ex Libris, AquaBrowser Library van Medialab Solutions, Visualizer van VTLS, Summon van Serials Solutions, EBSCO Discovery Service, Enterprise van SirsiDynix en BiblioCommons. Grote opensourceprojecten zijn onder meer VuFind, oorspronkelijk ontwikkeld aan de Villanova University; Blacklight afkomstig van de University of Virginia; het eXtensible Catalog Project gefinancierd door de Andrew W. Mellon Foundation verbonden aan de University of Rochester River Campus Libraries; en SOPAC, ontwikkeld door John Blyberg van de Darien Public Library in Connecticut. De enorme creatieve inspanningen die aan deze projecten ten grondslag liggen, zijn ongeŽvenaard in de automatiseringsindustrie.

Informatie ontdekken

In eerste instantie werden deze nieuwe systemen de volgende generatie bibliotheekcatalogi genoemd, maar ik noem ze liever ontdekkingsinterfaces. Ze richten zich op toegang tot alle onderdelen van de bibliotheekcollectie en niet alleen op de informatie die in de traditionele bibliotheekcatalogus wordt beheerd. Het gaat erom dat gebruikers informatie kunnen ontdekken in elke willekeurige vorm, of deze nu fysiek in de bibliotheek aanwezig is of alleen in elektronische vorm en of deze nu lokaal wordt beheerd of op afstand en alleen toegankelijk is via een abonnement.

De zoektocht naar informatie is niet langer beperkt tot het automatiseringssysteem dat voor het bibliotheekbeheer wordt gebruikt. Een van de vruchtbaarste doorbraken in bibliotheekautomatisering is het scheiden van functies voor het beheer van informatie en functies voor het zoeken naar informatie. Zolang elk systeem dat bibliotheken gebruiken om informatie te beheren een eigen gebruikersinterface heeft, zitten we met een wildgroei aan gebruikersinterfaces.

Als het zoeken naar informatie echter als afzonderlijke activiteit wordt beschouwd, wordt het mogelijk om de informatie die door verschillende systemen wordt beheerd samen te brengen in een beperkt aantal interfaces. Het uiteindelijke doel is natuurlijk ťťn punt van toegang tot alle bibliotheekinformatie. Met deze benadering verandert de rol van het standaard bibliotheekautomatiseringssysteem.

De gegevens uit dit systeem

vormen maar ťťn onderdeel van het totale aanbod aan informatie dat de nieuwe zoekinterface biedt. De scheiding tussen beheerfuncties en zoekfuncties biedt niet alleen een beter toegespitste functionaliteit, maar ook een snellere en meer op de gebruiker gerichte ontwikkelstrategie. Bibliotheekautomatiseringssystemen richten zich op de behoeften van bibliotheekmedewerkers en zoeksystemen richten zich op de behoeften van bibliotheekgebruikers.

Voor veel bibliotheken geldt dat de traditionele online catalogus van het bibliotheekautomatiseringssysteem als primair zoeksysteem niet langer voldoet. De online catalogus moet drastisch worden gemoderniseerd of de bibliotheek moet overstappen op een van de nieuwe zoekinterfaces die nu in ruime mate voorhanden zijn.

Modern uiterlijk

Een van de grootste uitdagingen is het ontwikkelen van een zoekinterface die de gebruikers aanspreekt en die voorziet in de behoeften van bibliotheekmedewerkers ten aanzien van accurate, objectieve en voorspelbare zoekresultaten. Dit nieuwe genre zoekinterfaces heeft een ommekeer in de bibliotheekcatalogus teweeggebracht. De catalogus is gemoderniseerd en in een vorm gegoten die overeenkomt met andere webtoepassingen.

Zo zien we een visueel aantrekkelijk ontwerp, zoekresultaten die op relevantie zijn geordend, functies voor het verder doorzoeken van zoekresultaten, weergave van omslagafbeeldingen, uitgebreide informatie met samenvattingen en recensies, en de mogelijkheid voor gebruikers om hun eigen waardering of recensie toe te voegen. Enkele van de meer recente innovaties omvatten het opnemen van informatie van gebruikers en andere maatschappelijke gegevens voor meer zoekmogelijkheden en functies voor het doen van aanbevelingen.

De huidige webcontext vraagt om een verschuiving van ingewikkelde navigatiesystemen en gefragmenteerde informatie naar gestroomlijnde toegangssystemen die de gebruiker naar de gewenste informatie leiden. Er zijn talloze aanbieders van informatie. Als bibliotheken geen modernere interfaces bieden tot die informatie, zullen gebruikers zich nog meer richten op commerciŽle sites. Bibliotheken is er veel aan gelegen hun bronnen beschikbaar te stellen op een manier die hun strategische missie onderstreept, hun positie versterkt en objectiviteit garandeert, in plaats van gebruikers over te leveren aan een stroom van informele informatie op het web.

Elektronische informatie

We moeten zoeksystemen hebben die recht doen aan de complexiteit van bibliotheekcollecties. Bibliotheken bieden tegenwoordig informatie in diverse vormen en op velerlei manieren. Voor veel bibliotheken vormen boeken op de plank inmiddels een minderheid in het aangeboden materiaal. Vooral in academische en gespecialiseerde bibliotheken wordt elektronische informatie steeds belangrijker. Zelfs in openbare bibliotheken, waar gedrukt materiaal nog de hoofdmoot vormt, speelt elektronische informatie en multimediamateriaal een steeds grotere rol.

Het is een behoorlijke uitdaging voor bibliotheken om effectieve toegang tot elektronische informatie mogelijk te maken. Al jaren groeit het aandeel elektronische informatie in onze collecties gestaag. Het begon met e-tijdschriften en nu nemen e-boeken een hoge vlucht. En het gaat daarbij niet alleen om tekstuele informatie. Enkele van de interessantste informatiebronnen zijn de rich media, in de vorm van streaming audio en video, foto's en andere beelden. Het moet voor de gebruiker net zo eenvoudig zijn om elektronische informatie en multimediamateriaal te vinden als gedrukte boeken.

Gebruikers hoeven niets te merken van de complexiteit van de hulpmiddelen die bibliotheken gebruiken om hun informatie en informatiebronnen te beheren. Kennis over uitgevers en aanbieders van academisch en cultureel materiaal is niet noodzakelijk voor de gebruiker. Het belangrijkste doel van de zoeksystemen is de gebruiker snelle toegang te bieden tot de diverse informatiebronnen, zoals artikelen, monografieŽn, maar ook multimediamateriaal.

Een juiste zoekmachine is echter niet het enige wat een bibliotheek moet bieden. Bibliotheken kunnen zich ook onderscheiden door de diensten die zij rond hun informatie leveren. Ze bieden niet alleen toegang tot informatiebronnen, maar ook hulp bij het vinden van de juiste informatie, doen aanbevelingen en bieden toegang tot bronnen buiten de lokale bibliobibliotheekcollectie. Naarmate zoeksystemen effectiever worden in het ontdekken van informatiebronnen, groeit de behoefte aan aanvullende diensten, zoals interbibliothecair leenverkeer, leenverkeer binnen een consortium van bibliotheken en levering van kopieŽn. Bibliotheken kunnen een enorme toegevoegde waarde bieden in aanvulling op diensten van zelfs de beste zoekmachines.

Eenduidige gebruikersfuncties

De gemiddelde bibliotheekwebsite biedt een menu met verschillende typen informatie, elk veelal met een eigen informatie- en gebruikersinterface. Ik denk dat gebruikers meer gebaat zijn bij een eenduidige structuur die toegang biedt tot alle typen informatie. De website van een bibliotheek moet de gebruiker zoveel mogelijk een eenduidige interface bieden met dezelfde soort functies, ook al verschillen de achterliggende technieken en informatiebronnen. Een van de problemen die ik op bibliotheekwebsites gezien heb, zijn de vele verschillende zoekmogelijkheden. Het is niet ongebruikelijk om zoekfuncties aan te treffen voor de online catalogus, voor de website, voor artikelen en databases, voor onderzoekshulpmiddelen, zoals LibGuides van Springshare, enzovoort. Het bereik van de zoekfunctie, de manier waarop zoekresultaten worden weergegeven en de interfaceconventies kunnen aanzienlijk verschillen. Meerdere zoekmogelijkheden op dezelfde site kunnen verwarrend zijn voor de gebruiker. Ik heb al eerder gepleit voor integratie van de inhoud van de bibliotheekwebsite in het bibliotheekzoeksysteem, zodat er geen aparte zoekfunctie meer voor de site nodig is. Hetzelfde geldt voor alle andere informatiebronnen op de website van de bibliotheek. Ik zie grote voordelen in het samenvoegen van alle zoekfuncties, zelfs al hebben gebruikers mogelijk in een later stadium van onderzoek en analyse ook afzonderlijke zoekfuncties nodig.

Op elk woord zoeken

Een van de spannendste ontwikkelingen op het gebied van zoeksystemen zijn mogelijkheden om zoekfuncties aan te bieden op basis van de volledige inhoud van informatiebronnen. Het samenvoegen van de volledige tekst van artikelen en boeken alsook citaatvermeldingen, bibliografische informatie en catalogusinformatie levert indrukwekkende resultaten op. U kunt niet alleen zoeken op een beperkt aantal ingangen dat door catalogusmakers is geselecteerd, maar op elk woord en zinsdeel dat in de tekst voorkomt. We zijn gelukkig beland in een tijd waarin concurrentiemotieven of politieke motieven geen beletsel meer zijn voor de volledige indexering van informatie door derden nu de technologie voor het verwerken van dergelijke enorme indexen voldoende ontwikkeld en verfijnd is.

Niet eens zo lang geleden was het idee van digitalisering van alle boeken die ooit zijn gepubliceerd compleet onvoorstelbaar. Nu is dat doel weliswaar nog niet bereikt, maar het ligt wel binnen de mogelijkheden. Intussen is bijvoorbeeld al wel van voldoende materiaal de volledige tekst beschikbaar om de basis te kunnen vormen voor geavanceerde zoekfuncties. Google Book Search en HathiTrust worden als vroege voorbeelden beschouwd. In hoeverre bibliotheekzoeksystemen op grote schaal zoekopdrachten op basis van volledige teksten kunnen verwerken, zal van invloed zijn op ons vermogen de concurrentie aan te gaan met commerciŽle partijen als Amazon. com en Google Book Search, die deze functionaliteit al bieden. Zelfs in die gevallen dat het auteursrecht de weergave van digitale boeken en ander materiaal verhindert, kan de gedigitaliseerde tekst wel bijdragen aan de ongekende mogelijkheden van zoeksystemen.

Mobiele gebruikers

Bibliotheken moeten snel tot samenwerking komen om informatie en diensten te leveren aan mobiele gebruikers. Mobiele apparaten zijn inmiddels gemeengoed geworden onder bibliotheekgebruikers. Het toenemende gebruik van informatiebronnen via kleine mobiele apparaten is een van de trends die bibliotheken niet kunnen negeren. In het afgelopen jaar zijn er diverse applicaties gelanceerd voor bibliotheektoepassingen. Voor veel van de informatieen technologieproducten die door bibliotheken worden gebruikt is nu ook een mobiele versie verkrijgbaar. Met behulp van tools als Boopsie1 kunnen organisaties snel een mobiele versie maken van hun websites, catalogi en andere informatiebronnen. We lezen bijna dagelijks over de lancering van een mobiele applicatie voor bibliotheekdiensten. Het is natuurlijk fantastisch dat er zo veel mobiele applicaties voor de bibliotheek op de markt komen, maar we moeten net als bij websites toe naar eenduidige gebruikersfuncties.

Zoeksysteem van webomvang

Een zoeksysteem voor bibliotheekinformatie op het hoogste niveau is nu denkbaar. Net zoals we verwachten dat algemene zoekmachines zoals Google en Bing alle informatie op het hele web indexeren, is het nu denkbaar dat een zoeksysteem wordt ontwikkeld waar alle bibliotheekcollecties mee te doorzoeken zijn. We gebruiken de term Ďwebomvang' om een zoekplatform mee aan te duiden dat voorziet in de toegang tot ťťn index voor alle bibliotheekinformatie, net zoals zoekmachines toegang bieden tot alle informatie op het web. Het nieuwste op het gebied van bibliotheekzoeksystemen zal deze webomvang voor ogen moeten hebben. We zien de opkomst van services als Summon van Serials Solutions, Primo Central van Ex Libris, de EBSCO Discovery Service en World- Cat Local die gericht zijn op het samenbrengen en indexeren van ongelooflijke hoeveelheden bibliotheekinformatie. En vele zullen nog volgen.

Een van de indrukwekkendste mogelijkheden van deze services is toegang tot afzonderlijke tijdschriftartikelen, een taak die lange tijd werd uitbesteed aan externe indexeerservices. In de eerste ontwikkelingsfase richtten zoeksystemen zich op informatie die lokaal beheerd werd binnen het bibliotheekautomatiseringssysteem en andere opslagsystemen. De huidige ontwikkelingsfase richt zich op de ambitieuze taak om ook de enorme hoeveelheid informatie op te nemen die op afstand wordt beheerd en via abonnementen toegankelijk is. Met de komst van zoeksystemen van webomvang zullen veel beperkingen en regels die nu nog voor bibliotheekgebruikers gelden, verdwijnen. Niet langer hoeven we gebruikers uit te leggen dat in de bibliotheekcatalogus alleen titels van boeken en tijdschriften zijn opgenomen en niet de artikelen zelf, maar kunnen gebruikers direct een trefwoord, auteur of titel invoeren en zoeken naar informatie in welke vorm dan ook.

De werking van een goed zoeksysteem moet voor zich spreken, zodat de gebruiker zich kan concentreren op het selecteren en evalueren van informatie en niet hoeft te worstelen met allerhande zoekfuncties van de bibliotheek. Uitleg over de bijzonderheden omtrent namen van uitgeverijen en aanbieders van wie we informatie betrekken, wordt vaak een doel op zich bij het informeren van de gebruiker. Nu zo veel bibliotheekgebruikers producten gebruiken die we van buiten ons bibliotheekgebouw aanbieden, is de gebruiker meer gebaat bij intuÔtieve hulpmiddelen bij het zoeken naar de gewenste informatie. De mogelijkheid om in ťťn index alle boeken, tijdschriftartikelen en ander materiaal uit onze collecties te kunnen aanbieden, is mijns inziens een van de grootste doorbraken in bibliotheekautomatisering van de laatste decennia. Deze belangrijke innovaties in de ontwikkeling van zoeksythestemen zijn zinloos als bibliotheken ze niet voortvarend implementeren. Ik zie nog steeds een trage acceptatie ondanks de ruime beschikbaarheid van aantrekkelijke commerciŽle en opensourceproducten. Hoewel al sinds een paar jaar diverse nieuwe zoeksystemen op de markt zijn, biedt de overgrote meerderheid van de bibliotheken nog steeds oudere, traditionele interfaces. De kosten die de implementatie van een nieuwe interface met zich meebrengt en het chronische gebrek aan resources zorgen ervoor dat bibliotheekinterfaces op het web nog steeds achterlopen. Ik wil blijven benadrukken dat het van essentieel belang is voor bibliotheken om de beste tools te bieden die beschikbaar zijn voor dit belangrijke onderdeel van hun dienstverleningsbeleid.

Blik op de toekomst

Hoewel ik de nodige ontwikkelingen zie op het gebied van bibliotheekzoeksystemen, moet er nog veel gebeuren. Tot nu toe heeft nog maar een klein deel van de bibliotheken een van deze zoeksystemen van de nieuwe generatie kunnen implementeren. Ik hoop dat de systemen in de toekomst beter betaalbaar zullen worden en technische hindernissen zijn weg te nemen. We staan nog maar aan het begin van deze nieuwe generatie zoeksystemen. Hoewel het concept heel aantrekkelijk lijkt, zal uit de ervaringen van bibliotheekgebruikers moeten blijken of het product zich kan bewijzen of niet. We kunnen een verdergaande ontwikkeling verwachten in de hoeveelheid informatie die de producten zullen ontsluiten en verdere verfijning van de zoektechnologie. Dus ik ben blij met de voortgang die tot nu toe is geboekt en die de weg heeft bereid voor nog interessantere innovaties en verdergaande implementatie in de toekomst.

Publication Year:2010
Type of Material:Article
LanguageEnglish
Published in: Digitale Bibliotheek
Issue:March, 2010
Publisher:Essentials
Place of Publication:Rotterdam, The Netherlands
Notes:This translation of the January 2010 Systems Librarian appeared in Digitale Bibliotheek published by Essentials.
Permalink: http://www.librarytechnology.org/ltg-displaytext.pl?RC=16157
Download   [ pdf ]
Record Number:16157
Last Update:2012-12-29 14:06:47
Date Created:2011-10-08 15:26:19